درمان آلرژی کودکان؛ از حساسیت پوستی تا آلرژی تنفسی

عطسه‌های مکرر، آبریزش بینی، خارش چشم یا لکه‌های قرمز و خارش‌دار روی پوست کودک همیشه به معنی سرماخوردگی یا یک مشکل پوستی ساده نیست! گاهی سیستم ایمنی به موادی مانند گرده گیاهان، مایت‌های گردوغبار، بعضی غذاها یا داروها واکنش بیش‌ازحد نشان می‌دهد و علائم آلرژی در کودکان ایجاد می‌شود. در این شرایط شناخت الگوی علائم و محرک‌های احتمالی می‌تواند به کنترل بهتر حساسیت کمک کند؛ بااین‌حال، تشخیص دقیق و انتخاب داروی مناسب کودک باید بر اساس ارزیابی پزشکی انجام شود که در این مقاله به طور مفصل به آن خواهیم پرداخت.

خلاصه آنچه در این مقاله می‌خوانید..

موضوع	خلاصه مطالب
آلرژی در کودکان چیست؟	آشنایی با واکنش سیستم ایمنی به مواد حساسیت‌زا
علائم آلرژی	نشانه‌های پوستی، تنفسی، چشمی و گوارشی
انواع آلرژی	آلرژی فصلی، غذایی، پوستی و دارویی
آلرژی یا سرماخوردگی	تفاوت الگوی علائم و مدت آن‌ها
تست آلرژی کودک	بررسی روش‌های تشخیصی بر اساس شرح حال
درمان آلرژی کودکان	کنترل محرک‌ها و درمان دارویی متناسب با نوع حساسیت
علائم خطر	تشخیص واکنش حساسیتی شدید و اقدام فوری

منظور از آلرژی در کودکان چیست؟

آلرژی زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی به ماده‌ای که برای بیشتر افراد بی‌خطر است، واکنش غیر عادی نشان دهد. این مواد «آلرژن» یا ماده حساسیت‌زا نامیده می‌شوند. بعضی کودکان زمینه خانوادگی ابتلا به بیماری‌های آلرژیک دارند؛ بااین‌حال، سابقه خانوادگی به این معنا نیست که کودک حتماً به آلرژی مبتلا خواهد شد. این علائم ممکن است در پوست، بینی، چشم‌ها، دستگاه تنفسی یا دستگاه گوارش ظاهر شوند. نوع علائم به ماده محرک، راه ورود آن به بدن و شدت واکنش بستگی دارد.

شایع ترین علائم آلرژی در کودکان

نشانه‌های آلرژی در همه کودکان یکسان نیستند و گاهی با بیماری‌های دیگری مانند عفونت‌های ویروسی یا مشکلات پوستی اشتباه گرفته می‌شوند.

۱. علائم آلرژی تنفسی

علائم رایج شامل موارد زیر است:

• عطسه‌های مکرر، به‌ویژه در زمان یا مکان مشخص
• آبریزش بینی شفاف و گرفتگی بینی
• خارش بینی یا گلو
• خارش، قرمزی و اشک‌ریزش چشم
• تنگی نفس یا آسم آلرژیک
• سرفه یا خس‌خس سینه در برخی کودکان

خس‌خس یا تنگی نفس ممکن است با آسم مرتبط باشد و به‌ویژه اگر شدید یا ناگهانی باشد، نباید صرفاً به‌عنوان حساسیت ساده در نظر گرفته شود.

۲. علائم آلرژی پوستی

کهیر، خارش، قرمزی و اگزما می‌توانند در کودکان مبتلا به بیماری‌های آلرژیک دیده شوند. بااین‌حال، هر ضایعه پوستی ناشی از آلرژی نیست؛ عفونت‌ها، تحریک پوستی و بیماری‌های دیگر نیز ممکن است ظاهری مشابه ایجاد کنند.

۳. علائم آلرژی غذایی

واکنش به غذا می‌تواند با کهیر، خارش، تورم لب یا صورت، استفراغ، آبریزش بینی شدید، درد شکم و نارحتی های معده و روده، التهاب چشمی یا علائم تنفسی همراه باشد. برخی واکنش‌ها سریع رخ می‌دهند و بعضی دیگر الگوی پیچیده‌تری دارند. در صورت تکرار علائم پس از مصرف یک ماده غذایی، ارزیابی تخصصی ضروری است. حذف چند گروه غذایی از رژیم کودک بدون نظر پزشک می‌تواند به کمبودهای تغذیه‌ای منجر شود؛ بنابراین رژیم محدودکننده نباید خودسرانه شروع شود.

سرماخوردگی یا آلرژی ؟

شاید برای بسیاری از والدین این موضوع قابل لمس باشد که کودکانشان به طور مدام دچار علائم سرماخوردگی هستند. بسیاری از آن ها از این موضوع اظهار ناراحتی کرده و شاید برای از بین بردن نگرانی خود به صورت خود درمانی به کودک خود دارو داده اند . اما بسیاری از علائم مشابه این دو بیماری سبب شده تا تشخیص آن مشکل شود. در ادامه به توضیح بیشتر برخی از این علائم و راه های تشخیص آن می پردازیم .

کودک شما اگر به مدت طولانی علائم آبریزش بینی و عطسه و سرفه را دارد باید متوجه شوید که مشکل کودک شما ممکن است برای سرماخوردگی نباشد. این نکته را به خاطر داشته باشید که سرماخوردگی در کودکان بعد از ۱۰ تا دو هفته از شدت آن کاسته می شود و کودک به سمت بهبودی حرکت می کند . اما در مورد آلرژی این شدت کم یا زیاد نمی شود .

به نوع آبریزش بینی کودک خود دقت کنید اکر مایع مخاطی نازک و بی رنگ است از نشانه ها آلرژی و اگر رنگ زرد و یا سبز و غلیط دارد می تواند از علائم بیماری های سرماخوردگی و یا انفولانزا باشد .

به پوست کودک دقت کنید اگر دچار التهاب و یا جوش های قرمز است باید احتمال را بدهید که ممکن است از علائم آلرژی باشد .

اگر این موارد و یا برخی را در کودک خود مشاهده نمودید ، ممکن است کودک شما به آلرژی دچار شده باشد که به یکی از مواد محیطی خود واکنش نشان داده است . شما باید به یک متخصص ایمونولوژی و آلرژی مراجعه نمایید تا بررسی کامل انجام گیرد.

تفاوت آلرژی و سرماخوردگی در کودکان 

آلرژی و سرماخوردگی می‌توانند با عطسه، آبریزش و گرفتگی بینی همراه باشند، اما چند ویژگی به افتراق آن‌ها کمک می‌کند:

ویژگی	آلرژی	سرماخوردگی
خارش بینی و چشم	شایع‌تر	معمولاً کمتر
عطسه	ممکن است مکرر باشد	ممکن است وجود داشته باشد
تب	معمولاً علامت اصلی نیست	گاهی دیده می‌شود
مدت علائم	ممکن است با حضور محرک ادامه یابد	اغلب طی چند روز تا حدود دو هفته بهتر می‌شود
ارتباط با محیط	ممکن است در مکان یا فصل خاص تکرار شود	معمولاً الگوی مشخص محیطی ندارد

میزان شیوع آلرژی در کودکان

عموما وجود آلرژی در کودکان بیشتر از بزرگسالان است این درصد از حساسیت ها بیشتر در بین حساسیت های تب یونجه و تنفسی وجود دارد که حدود ۱۶.۶ درصد است بعد از آن نوبت به حساسیت پوستی با ۱۰.۷ درصد و حساسیت غذایی با ۴.۵ درصد خواهد رسید. برخی حساسیت ها در بزرگسالی از بین می روند و یا واکنش نسبت به آن از شدت می افتد.

آلرژی یک بیماری ارثی است؟

می توان گفت آلرژی دلایل زیادی دارد که می تواند جنبه ژنتیکی را از جنبه های بارز آن نام برد. عموما اگر والدینی به الرژی مبتلا باشند احتمال وجود حساسیت در کودک بسیار افزایش می یابد که اگر در هر دو نفر این موضوع وجود داشته باشد این درصد نسبت به حالت قبل افزایش می یابد. ممکن است افراد خانواده به یه چیز واحد حساسیت نداشته باشند و این موضوع در آن ها متفاوت باشد .

تست آلرژی کودکان چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص معمولاً با گرفتن شرح حال دقیق و بررسی الگوی علائم شروع می‌شود. پزشک درباره زمان شروع واکنش، غذاها یا داروهای مصرف‌شده، شرایط محیطی و سابقه خانوادگی سؤال می‌کند.

برحسب شرایط، ممکن است از روش‌های زیر استفاده شود:

• تست پوستی پریک: مقدار کمی از آلرژن‌های انتخاب‌شده روی پوست بررسی می‌شود.
• آزمایش خون اختصاصی: میزان آنتی‌بادی اختصاصی علیه برخی آلرژن‌ها سنجیده می‌شود.
• ارزیابی هدفمند آلرژی غذایی: در موارد مشخص، ممکن است آزمون خوراکی تحت نظارت پزشکی ضرورت داشته باشد.

انجام همه تست‌ها برای تمام کودکان لازم نیست. نتیجه باید همراه با شرح حال تفسیر شود تا در صورت نیاز واکسن ضد حساسیت تجوز گردد. آزمایش‌های گسترده و بدون هدف ممکن است نتایج گمراه‌کننده ایجاد کنند.

درمان آلرژی در کودکان چگونه است؟

درمان به نوع حساسیت، سن کودک، شدت علائم و بیماری‌های همراه بستگی دارد. هدف این است که علائم کنترل شوند و کودک بتواند فعالیت‌های روزانه و خواب مناسبی داشته باشد.

۱. کاهش تماس با ماده حساسیت‌زا

اگر محرک مشخص باشد، کاهش تماس با آن می‌تواند کمک‌کننده باشد. برای نمونه، در برخی آلرژی‌های محیطی، نظافت منظم و کاهش گردوغبار مفید است. اقدامات باید بر اساس محرک واقعی انتخاب شوند و لازم نیست خانواده بدون دلیل تمام محیط زندگی را تغییر دهد.

۲. داروهای آلرژی

پزشک ممکن است با توجه به نوع علائم از آنتی‌هیستامین، اسپری بینی یا داروهای دیگر استفاده کند. نوع دارو، مقدار مصرف و شکل دارویی باید متناسب با سن و وزن کودک و شرایط او تعیین شود. داروهای بزرگسالان را بدون بررسی مناسب به کودک ندهید و از ترکیب چند داروی سرماخوردگی و حساسیت خودسرانه پرهیز کنید.

۳. ایمونوتراپی یا درمان حساسیت‌زدایی

در بعضی آلرژی‌های مشخص، متخصص ممکن است ایمونوتراپی را بررسی کند. این درمان با مواجهه کنترل‌شده و برنامه‌ریزی‌شده با آلرژن انجام می‌شود و برای همه انواع آلرژی یا همه کودکان مناسب نیست. تصمیم‌گیری باید پس از تشخیص دقیق و ارزیابی تخصصی صورت گیرد.

چه زمانی آلرژی کودک یک وضعیت اورژانسی است؟

اگر کودک پس از تماس با ماده غذایی، دارو یا محرک احتمالی دچار تنگی نفس، تورم زبان یا گلو، دشواری در بلع، ضعف شدید یا غش شود، احتمال واکنش حساسیتی شدید وجود دارد. در چنین شرایطی فوراً با اورژانس تماس بگیرید. اگر برای کودک قلم تزریق خودکار آدرنالین تجویز شده است، طبق برنامه اورژانسی پزشک از آن استفاده کنید؛ آنتی‌هیستامین جایگزین آدرنالین در آنافیلاکسی نیست.

چه زمانی برای آلرژی کودک به متخصص مراجعه کنیم؟

اگر علائم مرتب تکرار می‌شوند، خواب یا فعالیت کودک را مختل کرده‌اند، با درمان معمول کنترل نمی‌شوند یا احتمال آلرژی غذایی و دارویی وجود دارد، ارزیابی تخصصی توصیه می‌شود. مراجعه به متخصص آلرژی و ایمونولوژی می‌تواند در مشخص کردن محرک‌های احتمالی و انتخاب برنامه درمانی مناسب کمک‌کننده باشد.

کنترل از تشخیص درست شروع می‌شود..

علائمی مانند عطسه مکرر، آبریزش بینی، خارش چشم، اگزما و کهیر می‌توانند با آلرژی مرتبط باشند؛ اما برای تشخیص دقیق باید احتمال بیماری‌های مشابه نیز بررسی شود. ثبت زمان بروز علائم و محرک‌های احتمالی، پرهیز از خود درمانی و انجام تست‌های هدفمند در صورت نیاز، به انتخاب درمان مناسب کمک می‌کند. در صورت بروز تنگی نفس یا تورم زبان و گلو، کمک اورژانسی ضروری است. با ارزیابی تخصصی می‌توان برنامه‌ای متناسب با شرایط کودک تنظیم کرد و از محدودیت‌های غذایی یا دارویی غیرضروری جلوگیری کرد.

*~ سوالات متداول درباره آلرژی در کودکان ~*